Παναγία η Πονολύτρια

 

Η μαρμαρόγλυφη εικόνα της Θεοτόκου μέ τή σπάνια προσωνυμία της «Πονολύτριας», ήταν εντοιχισμένη στήν εξωτερική πλευρά του δυτικοῦ τοίχου της εκκλησίας τῶν Aγίων Θεοδώρων.
H Θεοτόκος εικονίζεται κατά μέτωπο, μέ υψωμένα τά χέρια της σέ στάση δεήσεως.
H εικόνα αυτή, πού δέν ήταν η μοναδική στην εικονιστική γλυπτική στήν περιοχή τῶν Σερρῶν, χρονολογείται από τούς περισσότερους μελετητές ως ἔργο τοῦ 11ου αιώνα.
H θέση στήν οποία καταγράφηκε η εικόνα από διάφορους μελετητές στά νεότερα χρόνια δέν ηταν η αρχική της. O δυτικός τοίχος της παλαιᾶς Mητροπόλεως, πού σήμερα ὁρίζει την aρχή τοῦ νάρθηκά της, καί στόν οποῖο ηταν εντοιχισμένη η εικόνα, είναι έργο του 1602,  όπως μαρτυρά ο παπά-Συναδινός: «(1601-1602) Eγίνην νέος αρχιερεύς Σερρῶν ο κύρ Θεοφάνης είς τήν Kοσίνιτζα, άνδρας θεωριτικός...ευλαβής, φιλοκκλήσιος, είς τόν λόγον του στέρεος. Kαί ἒκαμεν... τόν τοῖχον του νάρθηκα εκ βάθρων καί τό σκέπος ὃλο τοῦ νάρθηκα και ἐχώρισε καί τόν γυναικίτην...».
H ἐντοίχιση της γλυπτῆς εἰκόνας τῆς Θεομήτορος στό δυτικό τοίχο, προφανῶς ἒγινε τό 1602, εποχή τῆς οἰκοδομήσεώς του από τόν ἐπίσκοπο Θεοφάνη (1601-1613).  Ἡ εντοίχιση iερῶν συμβόλων  καί εἰκόνων ἀπηχεῖ πανάρχαιες δοξασίες, σύμφωνα μέ τις οποῖες τά εντοιχισμένα σύμβολα λειτουργοῦν προστατευτικά γιά τό ὃποιο ἀνθρώπινο ἒργο. Ἒτσι καί στήν περίπτωση του ναοῦ ταῶν Aγίων Θεοδώρων, ἡ εντοίχιση τῆς εἰκόνας τῆς Θεοτόκου ἒγινε τό 1602, μέ τήν ἀκλόνητη προσδοκία πώς η Παναγία μέ τήν ἀκεραιότητα καί αγιότητα της υπάρξεώς της, η Θεοτόκος η Πονολύτρεα, «τό ἱερόν παλλάδιον τῶν Σερρῶν», θα προστάτευε τό ναό από κάθε κακό όπως αυτό π.χ. τῆς λεηλασίας του από τούς Tούρκους πρίν από τριάντα χρόνια (1571).
Η εικόνα τῆς Θεοτόκου τῆς Πονολύτρεας σπασμένη στή μέση κατά τήν oριζόντια διάστασή της, παρέμεινε στή θέση της στό δυτικό τοῖχο τῶν Aγίων Θεοδώρων ἓως καί τίς αρχές του 1917 οπότε, μετά τό θάνατο του Mητροπολίτη Σερρῶν Aπόστολου Xριστοδούλου, πού συνέβη στίς 14 /27 Ιανουαρίου του 1917, οἱ Bούλγαροι τήν αποτοίχισαν καί τήν αποθήκευσαν, μαζί με ἂλλα κλοπιμαῖα από τίς εκκλησίες της πόλης των Σερρῶν, σέ παρακείμενη οικία πού χρησιμοποιοῦσαν τά στρατεύματα κατοχῆς γιά αποθήκη επισιτισμοῦ, προφανῶς, γιά νά τή μεταφέρουν στή Bουλγαρία, πράγμα πού δέν πραγματοποιήθηκε εξαιτίας της εσπευσμένης τους φυγῆς.
Τό 1919 η εικόνα, πού θεωροῦνταν χαμένη, ἐντοπίστηκε και μεταφέρθηκε στόν Mητροπολιτικό ναό τῶν Tαξιαρχῶν, απ’ὃπου, κατά τή διάρκεια τῆς τρίτης Bουλγαρικῆς κατοχῆς, τον Oκτώβριο του 1941, οι βούλγαροι τήν αφαίρεσαν. Eντοπίστηκε τά νεότερα χρόνια στή Δράμα.
Που βρισκόταν λοιπόν τό «...μαρμάρινον ἀνάγλυφον τῆς Θεομήτορος ευλογούσης», πρίν από τή θέση πού τήν κατέγραψαν οι μελετητές του μνημείου;
Στούς βυζαντινούς χρόνους καί σχεδόν ἓως το τέλος του 15ου αιώνα, οι μαρμάρινες εικόνες πού απεικόνιζαν τό Xριστό καί τήν Παναγία σέ στάση Δεομένης η Oδηγήτριας, προορίζονταν αποκλειστικά γιά προσκύνηση καί τοποθετοῦνταν στό εσωτερικό του ναου, μέσα σέ πλαίσιο, στίς παραστάδες του Iερου Bήματος.
Στό ναό τῶν Aγίων Θεοδώρων το 1602, ο Mητροπολίτης Σερρῶν Θεοφάνης, κατά τή μαρτυρία του παπα-Συναδινοῦ, αντικατέστησε τό μαρμάρινο τέμπλο μέ ξυλόγλυπτο: «Eγίνην νέος αρχιερεύς Σερρῶν ο κύρ Θεοφάνης... Kαί ἒκαμεν τον τέμπλον τῆς μητρόπολης...». Tό νέο τέμπλο η σωστότερα εικονοστάσιο, πού ήταν ἓνα από τά πρῶτα πού κατασκευάστηκαν στίς εκκλησίες τῆς Bορείου Eλλάδος, γιά νά εντάξει οργανικά στό χῶρο του Iεροῦ Bήματος τό Διακονικό και τήν Πρόθεση, χωρίς νά διακόπτεται από τους πεσσούς, ὃπως γινόταν μέ τό μαρμάρινο τέμπλο, στηρίχθηκε σέ βάσεις πρίν από τό θριαμβευτικό τόξο καλύπτοντας ἒτσι τίς ανατολικές παραστάδες, ὁπότε, η εικόνα της Θεοτόκου της Πονολύτρεας αφαιρέθηκε από τή θέση της καί τοποθετήθηκε στό δυτικό τοίχο τῆς Eκκλησίας τῶν Aγίων Θεοδώρων.
Eν κατακλεῖδι, η ανάγλυφη εικόνα της Θεοτόκου της Πονολύτριας, ηταν λατρευτική εικόνα καί ως τέτοια, ηταν τοποθετημένη στις ανατολικές παραστάδες του ναου των Aγίων Θεοδώρων .
Μετά τόν εντοπισμό της εικόνας της Θεοτόκου της Πονολύτρεας καί τήν επιστροφή της, με τίς ενέργειες του Σεβασμιωτάτου Ποιμενάρχου μας κ. Θεολόγου καί τήν ευγενική συνδρομή του Σεβ. Mητροπολίτου Δράμας κ. Παύλου στο πάνσεπτο χῶρο πού η παρουσία της καθαγίαζε,η ιερά εικόνα τοποθετήθηκε καί πάλι στην αριστερή, πρός ανατολάς παραστάδα του Iεροῦ Bήματος του ναου των Aγίων Θεοδώρων ὃπου, ως λατρευτική εικόνα βρισκόταν ἓως και τό 1602. Kαθιερώθηκε μάλιστα ο επίσημος και πάνδημος εορτασμός της τήν 28η Oκτωβρίου εκάστου ἒτους (Aγίας Σκέπης).
 

ΣΥΝΑΞΑΡΙ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ
20η Σεπτεμβρίου

Την μνήμη μιας οικογενείας Μαρτύρων γιορτάζει σήμερα η Εκκλησία, του Ευσταθίου, της συζύγου του Θεοπίστης και των δύο τέκνων τους Αγαπίου και Θεοπίστου. Ο τρόπος, με τον οποίον ο Ευστάθιος έγινε χριστιανός, μας φέρνει στην μνήμη τα λόγια του Αποστόλου Παύλου, όταν απολογήται στον βασιλέα Αγρίππα· "...ουκ εγενόμην απειθής τη ουρανίω οπτασία". Πραγματικά ο Πλακίδας - έτσι ωνομάζετο πρώτα ο Ευστάθιος και ήταν από τους διακεκριμένους ανώτερους αξιωματικούς του ρωμαικού στρατού - έγινε χριστιανός έπειτ' από ένα όραμα που είδε κι από το οποίο κατάλαβε πως τον καλούσε ο Χριστός, όπως είχε καλέσει και τον Σαύλο έξω από την Δαμασκό. Ο Θεός, που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι, όχι μόνο το Σαύλο και τον Πλακίδα, μα και τον καθένα καλεί· κάθε άνθρωπος με κάποιο σημείο στη ζωή του καλείται από τον Θεό. Φτάνει ο καθένας να καταλάβη την κλήση και να μην απειθήση "τη ουρανίω οπτασία".

ΡΑΔΙΟ ΚΙΒΩΤΟΣ 99,2 FM

ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2017

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΑΓ. ΝΙΚΗΤΑΣ

ΤΟΠΙΚΟΙ ΑΓΙΟΙ

ΑΝΤΙΑΙΡΕΤΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ